eemhaven 001

SVE en Siesta* roepen betrokkenen op mee te denken over de invulling van het gebied aan weerszijde van de Eem.

In februari heeft de SVE het Burger Initiatief mogen presenteren over de invulling van het gehele gebied tussen Eem en Spoor – als input voor de ontwikkeling van het gebied aan weerszijde van de Eem - in de Amersfoortse gemeente raad (4 februari, 2020).

Als SVE proberen we (pro-)actief betrokken te worden bij de gemeentelijke plan- en besluitvormingsprocessen, die van invloed zijn op de ontwikkeling van het gebied aan weerszijde van de Eem. Om mee te denken hebben we, in samen werking met Siesta, een Burger Initiatief bij de Amersfoortse gemeenteraad ingediend. Het voorstel is om een Beeld-Kwaliteit-Schets gezien vanaf het water voor de Eem-oevers maken.

Ons plan wil zoeken naar brede betrokkenheid onder vertegenwoordiging van bewoners en bedrijven en anderen, zoals de bij dit gebied betrokken organisaties. Met de schets wil de SVE pro-actief mee denken met de gemeenten en de gemeente input te geven voor haar planvorming over het gebied aan weerszijde van de Eem.

De SVE zoekt naar medestanders, die haar doelstellingen delen en zich hiervoor in woord, daad of financiële zin willen uitspreken. Onderstaande brief wordt daarom verspreid onder een ieder die op een of andere manier verbonden is met de Eem in Amersfoort, als aanwonende, als vaarder, als betrokkene bij het beheer, als watersporter, of anderszins als belanghebbende of geïnteresseerde. We willen u graag in de gelegenheid stellen om wensen of ideeën kenbaar te maken.

klik hier 

De correspondentie met het College van Amersfoort kunt u hier ook nalezen:

klik hier

De SVE en Siesta willen in april een discussieavond hierover organiseren. Daarom roepen we een ieder op haar of zijn input in email naar Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken. te sturen, het liefst voor 17 maart, maar uiterlijk 1 mei a.s.. Uiteraard nodigen we u ook van harte uit om aanwezig te zijn op de discussieavond. Ook hiervoor kan u zich via het secretariaat aanmelden.

 

Ons contact-adres

 Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken..

 

*Siesta – Stichting industrieel erfgoed in de stad Amersfoort

Verslag Amersfoortse gemeenteraadsvergadering SVE Burgerinitiatief 4 Februari 2020 

door Isabel Son

10 Februari 2020

 

Presentatie Burgerinitiatief SVE

4 Februari j.l. presenteerde de SVE, in samenwerking met Siesta, haar Burgerinitiatief in de ronde van de Amersfoortse gemeenteraad.

Het initiatief heeft het oogmerk instemming te krijgen voor het opstellen van een Beeldkwaliteitsschets voor het Eemgebied. In deze schets wil de SVE ideeën en opties zichtbaar maken voor de ruimtelijke ontwikkeling van de oevers van de Eem, met als doel om de Eem een centrale rol te laten hebben in de ontwikkelen in de toekomst van de stad Amersfoort.

Zie een impressie van deze bijeenkomst in de volgende film gemaakt door de AmersfoortGezien:

 https://www.youtube.com/watch?v=zF34BKtVxUY&feature=youtu.be

 Ronde Gemeente Amersfoort 001

SVE heeft in deze samen opgetrokken met Siesta. Ook deze laatste organisatie zet zich in voor de stad Amersfoort en ziet het grote belang van de Eem en haar oevers voor de stad. Had de rivier vroeger een functie voor de beroepsscheepvaart, in de herontwikkeling van het gebied in de komende jaren is het van belang om naast de woon- en werkfunctie ook te letten op de rol die de Eem hierin kan vervullen.

Voor zowel de SVE als Siesta is het Burgerinitiatief en de reden om dit juist op dit moment in te brengen, dat in het kader van burger-participatie met een zo breed mogelijke groep betrokkenen het gesprek moet worden gevoerd. Het moment is gekozen om zo, nog voor er door de gemeente al plannen in een verder uitwerking zijn ontwikkeld, pro-actief met betrokken in gesprek te gaan en ideeën en wensen te verzamelen op zo te komen tot een Beeldschets voor dit gebied.

Als SVE roepen we daarom nogmaals een ieder, die zich betrokken voelt bij dit onderwerp, zich aan te melden bij de SVE.

Stichting Vrienden van de Eemhaven presenteert burgerinitatief in de ronde 4 februari 20:30 Molendijkzaal Gemeentehuis Amersfoort

Aanstaande dinsdag 4 februari zullen wij ons burgerinitiatief mogen presenteren in de ronde van de gemeenteraad van Amersfoort! Graag nodigen wij iedereen uit hierbij aanwezig te zijn. 

Wij zullen kort onze strategische overwegingen en bedoelingen van ons burgerinitatief, dat wij samen met Siesta hebben ingediend, presenteren (ter informatie: volledige presentatie staat hieronder op de site). Daarna zullen we nog nader ingaan op de belangrijkste aandachtspunten en dilemma's en het verzamelen van ideeën, met de nadruk op de Bocht in de Eem / de ROVA. Tot slot gaan we in op onze visie voor de te bewandelen route samen met omwonenden en organisaties in dit gebied en andere betrokkenen. Hierin zullen we ook stil staan bij onze insteek voor procesafspraken met de gemeente en de supervisor van dit gebied en onze initiatief voor een gezamenlijke subsidiaanvraag bij het stimuleringsfonds Creatieve Industriële ontwikkeling om dit proces financieel te kunnen bekostigen.

Wij hopen zoveel mogelijk betrokkenen te inspireren met ons initatief en nodigen iedereen uit tot het bijwonen van de ronde, maar vooral ook zich te voegen bij ons initatief om gezamelijk na te denken over de toekomstige betekenis van de Eem en haar oevers voor onze stad!

door Isabel Son

10 Januari 2020

 

Voorlichtings- en overlegavond Burgerinitiatief SVE.

8 Januari j.l. organiseerde de SVE, in samenwerking met Siesta, een druk bezochte bijeenkomst voor de woordvoerders van de Ronde Burgerinitiatief Beeldkwaliteitsschets Eemgebied voor een gesprek over ons burgerinitiatief.

SVE voorlichtingsavond 08 01 2020

Wij wilden graag ons plan aan de verschillende gemeente fracties toelichten en met hen hierover in gesprek gaan nog voor de behandeling in de Ronde van de gemeente. In recent contact met de raadsgriffie is ons gezegd dat de behandeling van dit burgerinitiatief hoogst waarschijnlijk door het presidium zal worden geagendeerd in De Ronde van dinsdag 4 februari 2020. Dit is natuurlijk goed nieuws!

Eind oktober zond de SVE aan de gemeenteraad het Burgerinitiatief inzake de opstelling van een Beeldkwaliteitsschets voor het Eemgebied. Inmiddels hebben we ons een nader beeld gevormd over de vormgeving en procedure om te komen tot een beeldkwaliteit schets voor het Eemgebied. Wij stellen ons bijvoorbeeld voor om, na instemming van de gemeenteraad, gebruik te maken van de mogelijkheid die het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie biedt. Voor 10 maart 2020 moet hiervoor een subsidieaanvraag ingediend te worden om samen met de gemeente nieuwe werkwijzen te ontwikkelen.

Overigens hebben we in overleg met de raadsgriffier ook gevraagd of de Raad in het kader van het project "De Raad de stad in" op 17 maart of 14 april 2020 het Eemgebied en eventueel andere delen van de  ‘Kop van Isselt’ samen met ons wil bezoeken. Wij hopen natuurlijk dat de Raad via het Presidium ook aan dit verzoek gehoor wil geven.

Zie hier onder de presentatie van deze avond door Tom de Wit – adviseur van de SVE – .

 Beeldschets 01b

Beeldschets 02b

Beeldschets 03b

Het Amersfoortse jaagpad

door Joke Sickmann
29 November 2019
 
jaagpad 01
Foto Roanne Woldendorp 08-04-2011. Zicht op de Eem vanaf de Houtzagersbrug bij de Kwekersweg. Wat nu de Kleine Koppel genoemd wordt, daar begon vroeger al het Jaagpad.
 
Een volwaardige route langs de Eem
12 november j.l. was er een discussie in de gemeenteraad over het nieuwe bestemmingsplan van Kop van Isselt - deel 1. Het ging daarbij over een strook grond verderop langs de Eem in de bocht bij Warner Jenkinson (de War). De vraag was aan de orde, of het nog mogelijk is “om in het plan een ruimtelijke reservering op te nemen voor een fiets-/voetpad, zodat de ruimte behouden blijft om op termijn een aantrekkelijke doorgaande verbinding te creëren voor fietsers en voetgangers langs de Eem.” Reservering van een klein deel van zijn grond voor dit doel komt eigenaar Rovase niet goed uit. De raad, wil echter wel een goede voorziening. Wethouder Janssen heeft nu toegezegd om de raad te informeren over de aanpassing die tot stand is gekomen in afwijking van het plan waarmee de selectieprocedure indertijd door Rovase is gewonnen. Dit betekent tevens dat het ter inzage leggen van dit ontwerpbestemmingsplan Kop van Isselt nog even moet wachten. Ook worden er nieuwe gesprekken gevoerd en zal ondergezocht worden wat er nodig is om toch een volwaardige route langs de Eem te kunnen realiseren.
 
jaagpad 02
Schets: Tom de Wit. Het nieuwe pad langs de Eem. Situatie, zoals aangeduid in het stuk dat in de gemeenteraad ter sprake is geweest. Links de Koppelpoort. De rode lijn geeft het pad weer zoals de indieners van het amendement het pad voor zich zien: een fiets/wandelpad langs de Eem, geïnspireerd op het oude jaagpad van Amersfoort richting Soest. In de bocht van de Eem, is een schets afgebeeld van het nieuwe complex dat Rovase daar wil gaan bouwen. 
 
Tijd brengt misschien wel raad. De vertraging is een goede aanleiding om juist nu eerst nog eens te kijken naar de geschiedenis van dat jaagpad.
 
Een ‘treckpad’ voor de scheepsjagers
 
Het ontstaan van trekpaden in het waterrijke Nederland hangt samen met de opkomst van het vervoer over water van personen en van goederen. Vanaf de zeventiende eeuw is er zo geleidelijk aan een heel netwerk van trekvaarten en trekpaden ontstaan. Bij het voorttrekken van de schepen langs de vele waterwegen die Nederland telt, werd doorgaans gebruik gemaakt van paardenkracht. De scheepsjager had voor zijn paarden een pad nodig om langs de oever te kunnen lopen. 
 
De kade langs de Eem die nu bekend staat als de Kleine Koppel vindt dan ook haar oorsprong in de aanleg van het jaagpad langs de Eem. Aangenomen kan worden dat dit jaagpad al is aangelegd in de zestiende eeuw. Het eerste stuk van het traject liep vanaf de Koppelpoort langs de linkeroever van de Eem naar de Grote Melm in Soest. Daar konden de paarden met het wagenveer worden overgezet. Aan de overkant ging het jaagpad verder door tot aan de monding van de Eem. Vermeld dient te worden dat Amersfoort wel toestemming moest hebben van de verschillende grondeigenaren om van het pad langs het water gebruik te mogen maken.  Voor dit recht van overgang werd dan ook door het stadsbestuur jaarlijks een vergoeding betaald aan de eigenaren van de grond.
 

Ter oriëntatie – zo zag het er vroeger uit

WhatsApp Image 2019 12 10 at 202016

Om ons goed voor te kunnen stellen hoe het vroeger uitzag in de Eemhaven is deze gravure van Paulus van Liender een voortreffelijk hulpmiddel. De prent is indertijd in opdracht gemaakt om te dienen als illustratie in de “Beschryving der stad Amersfoort”, van de Amersfoortse geschiedschrijver Abraham van Bemmel. Dit boek is in 1761 uitgegeven. Op de gravure is een 18de eeuwse trekschuit afgebeeld. Links van het midden, aan het einde van de Eem bij de Koppelpoort, is de drukke ‘Veerkaai’ weergegeven. Aan de rechterzijde (de linker Eemoever) overheerst nog het landelijke gebied. Zie ook de schuin aflopende wallekant. Daar is anno 1759 onvoldoende plaats om op comfortabele wijze aan te meren en goederen in en uit te laden. Aan die kant van de Eem liggen in 1761 nog de playsirtuinen van de rijke luyden uit de stad. Ietsje verder weg voorbij het obstakel dat oogt als een toegangspoort naar een tuin is zelfs nog het trekpaard te zien waarmee de trekschuit voortgetrokken wordt. Nog verder staat daar rechtop ‘de Hand’, de paal die de plaats aangeeft waar de zeilschippers volgens de ordonnantie bij aankomst hun zeilen moesten strijken. Aan de overkant van de Hand staat aan de kade het pakhuis de Spijker. Deze ‘Koornspijker’ en het naastliggend woonhuis was destijds eigendom van de welgestelde brouwersfamilie Van Lielaar. Links van het pakhuis lag de grens tussen Amersfoort en Hoogland. *1)
 
jaagpad 04
De Spijker, zoals dit pakhuis honderd jaar eerder is afgebeeld op het grote Stadsgezicht van Matthias Withoos. Rechts van het pakhuis begint de Veerkay (schilderij museum Flehite, detail).
 
Abraham van Bemmel gaat in zijn ‘Beschryving’ uitvoerig in op de Veerkay en de gang van zaken bij de toenmalige beurtschipperij. De beurtschepen vertrokken vanaf de Veerkade bij de Grote Koppel. Vermeldenswaard is dat er een perceel aan de kant van de Kleine Koppel ligt dat in de transportakten van Amersfoort aangeduid wordt met ‘Jagersweide’. De naam doet al vermoeden dat op het genoemde weiland de trekpaarden, na het zware trekwerk door de scheepsjagers werden uitgespannen, gevoederd en gestald.
 
WhatsApp Image 2019 12 10 at 202336
Plattegrond Amersfoort en omgeving 1823 (detail, bewerking v.d. Neut 1957 - archief Eemland). Op de hierboven weergegeven kaart die gemaakt is voor het kadaster is later zorgvuldig de toenmalige situatie met de namen van huizen, percelen en eigenaren aangetekend. Op deze kaart is ook de grens tussen Hoogland en Amersfoort aangegeven. Ter hoogte van het pakhuis dat aan het water ligt, buigt de grens zich af van de Eem. Het pad langs de oever aan de overkant werd benut als jaagpad en liep door tot aan de Grote Melm in Soest. De hiervoor genoemde Jagersweide staat nauwkeurig op de kaart aangegeven. Ook het perceel D 77 moet daartoe gerekend worden. Het Vierkantje ten oosten van de Jagersweide is thans Rohm & Haas. Het pad langs de Eem heeft op de kaart geen naam, maar wordt aangeduid met: 'de Stad Amersfoort'. In die tijd werd dit gebied doorgaans aangeduid met de omschrijving: "buiten de Kleine Koppel".
 
Om de beurt varen
Abraham van Bemmel meldt dat in 1572 acht veerschippers van de stad op Amsterdam en ‘wederom’ terugvoeren, In het jaar daarop waren het er al twaalf en weer later kwamen er nog eens twee beurtvaarders bij. Deze laatste twee hadden Amsterdam als thuishaven. Ten slotte volgt dan ook nog een mededeling over de vertrektijden uit die tijd. ‘Deze Veerschepen varen des morgens ten zeven uuren van de Veerkay af naar Amsterdam.’
 
Aan de Veerkay moet het in die jaren een drukte van jewelste zijn geweest. De scheepsjagers stonden met hun paarden aan de jaagpadzijde te wachten om de lijnen op te vangen. Interessant is ook dat de beurtschippers volgens de regels die door het gildebestuur waren vastgesteld eerst bij de Koppelpoort met elkaar ‘om de beurt’ moesten dobbelen en zo onderling met elkaar moesten regelen wie wanneer aan de beurt was om met zijn beladen schip te vertrekken naar Amsterdam of naar één van de andere steden in Holland of elders in het land. In de Koppelpoort was boven de Waterpoort een kamer van het Schippersgilde. Een andere ruimte in het gebouw werd gebruikt door het Dragersgilde.
 
jaagpad 06
Uithangbord Dragersgilde, (collectie Museum Flehite). Een replica van dit uithangbord van het Dragersgilde hangt aan de Koppelpoort.
 
Gilderegels betreffende de beurtvaart
Veel regels van het gilde zijn terug te vinden in de resolutieboeken van de stad. Ze werden ook opgetekend in de ‘puntboeken’ van het gilde. Sommige regels geven een aardige indruk van hoe het er aan toeging in Amersfoort. Zoals in onderstaande, waarin aanwijzingen worden gegeven hoe het er aan toe moest gaan bij het dobbelen om de beurt. *2)
 
Van ‘t schippersgilde, aan regeerders van Amersfoort
 
Dat de verzoekers de klachten van de kooplieden en passagiers over de wanorde bij het aankomen en wegvaren van haar beurtschepen zoveel als mogelijk is zullen trachten te voorkomen. In het gilde is daarom het puntboek van het gilde nauwkeurig onderzocht. Dit heeft geleid tot de volgende verbeteringen:
  • Dat van nu af aan de schippers die aan de beurt zijn om met hun schepen in compagnie te varen, verplicht zijn om op de donderdagen om één uur, of uiterlijk op vrijdag om 8 uur binnen de Spijker te zijn op poene als bepaald in artikel 50 van het poinctboek
  • Dat ook de kaaij niet zonder aangelegd veerschip mag blijven, maar dat zodra het laatste veerschip daar is weggevaren terstond het volgende schip er weer moet aanleggen. (Wie aan de beurt is, maar te laat aanlegt, krijgt boete!)
  • Dat ook niemand op dinsdag als het om de vrijdagbeurten gaat om de buitenvrachten mag spelen, op poene van 25 gulden.
  • En dat geldt ook als er gespeeld wordt om een buitenvracht die niet te maken heeft met de beurt op Amsterdam en als die andere beurt gewonnen is mag de schipper niet meer meespelen, ook niet na de tweede beurt, ook niet bij de derde enzovoort, tot aan de laatste toe, ‘zulks’ dat ieder die een beurt gewonnen heeft moet stoppen met het meespelen net zo lang totdat ieder zo’n vracht heeft gewonnen.
  • Dat ook niemand om vrachten mag meespelen, tenzij zijn schip leeg aan de wal ligt, zonder onderscheid van goederen, op straffe van verbeurte (boete)
jaagpad 07
Foto archief Eemland, jaren ‘twintig. Toen paarden aan de Eem nog heel gewoon waren. Grote Koppel ter hoogte van de voormalige Veerkade. Het zoontje van schipper Van den Heuvel houdt het paard aan de teugels. Aan de overkant van water het pakhuis van Gerritsen en rechts daarvan (aan de overzijde van de Eemstraat) de Stoomolieslagerij van Van Nieuwenhuizen. Daarnaast de voormalige oliemolen die in die jaren alleen nog als pakhuis werd gebruikt.
 
De Jagersweide
Amersfoortse schippers sloten op 2 januari 1749 een contract bij de notaris waarbij zij afspreken met Aert van Snellenbergh uit Eembrugge dat Aert voor de eerstkomende 6 jaar de jagers en de paarden zal leveren die zij nodig hebben voor al hun veerschepen die zij in het veer hebben. Bij het sluiten van dit contract werd tevens verklaard dat Snellenbergh de Jagersweide kon gebruiken: “'t weyland rondom de schuur, gelegen even buyten de kleyne Koppelpoort in de vrijheyd deser stad, met de paardestal, de haverkist, de hooysolder en 't afdak om in te woonen”. Het contract werd gepasseerd buiten de Grote Koppelpoort, mogelijk in het Schippersveerhuis, dat daar net buiten de poort lag.
 
In 1798 zijn de gilden in Nederland officieel opgeheven maar toen moesten er natuurlijk nog allerlei zaken geregeld worden. Dat ging niet van de ene op de andere dag. De Jagersweide is in 1816 door de schippers voor 800 gulden verkocht aan de tabaksplanter Jan van Nimwegen. De omschrijving van het perceel luidde toen “Een hoek bouw, weiland en bosch groot ruim een en een half morgen met een Schuur en twee woningen daar op staand, gemerkt Br. Nummer 595, gelegen in de Gemeente van Amersfoort buiten de Koppelpoort daar aan de ene zijde de weduwe Gouddoever en aan de andere zijde de weduwe van den Bogaard naast gelegen zijn”. (De weduwe van den Bogaard was toen de eigenares van de oliemolen!). Van Nimwegen verkocht de Jagersweide in 1822 weer door aan de steenrijke Theodorus Johannes van Lilaar, die in dat zelfde jaar ook eigenaar van het buitengoed Randenbroek was geworden.
 
jaagpad 08
De Eem gezien vanaf de zandhopen. ( N. Berkhout 1841 – museum Flehite).
 
Aangezien de Erdal-Prodentfabriek in 1936 nabij de Zandhopen en op het terrein van de Jagersweide is gebouwd, lijkt het zeer aannemelijk dat de schilder Berkhout op dit doek de Jagersweide heeft afgebeeld. Het gebouw met het koepeltje iets links van het midden is mogelijk een afbeelding van het buitentje Eemzicht ofwel de voorganger van dat buiten, (dat op het perceel van het Vierkantje is opgetrokken –zie de hiervoor afgebeelde bewerkte kadasterkaart van Van der Neut). Dit Eemzicht is later opgenomen in het complex van Rohm & Haas (de Zeepfabriek). Door de bocht heen - iets verder weg- aan de overkant van de Eem, is de 19e eeuwse versie van pakhuis de Spijker te zien.
 
jaagpad 09
De Stoomlucifersfabriek, op de locatie van het latere Warner Jenkinsoncomplex (afb. circa 1881).
 
Op de grens van het complex met het jaagpad staat een eenvoudig hek. Deze Stoomlucifersfabriek, van Beuker en Van der Valk, die in 1881 gebouwd is in de bocht van de Eem kan beschouwd worden als het oudste industriële erfgoed van Amersfoort buiten de Koppelpoort. De overeenkomst met de huidige situatie ter plaatse is nog goed aan te wijzen. Het complex met aanlegsteiger voor de schepen die de goederen af- en aanvoeren, staat op deze prent breed toegankelijk met het front gericht naar de Eem. Links de directiewoning die bij een latere verbouwing is gesloopt. In het midden een (op)stal aan het water, tegenwoordig bekend onder de naam Laboratoriumgebouw. Verderop en meer naar achteren, (aan de overkant van de binnenplaats) een deel van het complex zoals het ook nu nog in 2019 er bij staat, behalve dan dat bij een verbouwing in 1889 op een deel van het gebouw een verdieping er bovenop is geplaatst. Voor het ontwerp tekenen vader en zoon G.B. & A. Salm, dezelfde architecten die al eerder in 1871 ook de Phoenixfabriek aan het Smallepad ontworpen hebben.
 
Een overtreding van de wet
In het begin van dit artikel is verslag gedaan van de discussie in de gemeenteraad over de vraag of het mogelijk is om ruimte te reserveren om in de toekomst een fiets/wandelpad aan te kunnen leggen langs de Eem. Dat speciale onderwerp is tevens aanleiding om aan het slot van dit artikel nog even in te zoomen op een overtreding van de wet in de geschiedenis van het jaagpad
 
In het archief Eemland bevinden zich nog stukken waaruit blijkt dat de opvolger van de Stoomlucifersfabriek, namelijk Farbwerke Pick, Lange en Co in 1889 een stevige verbouwing heeft doorgevoerd. In het jaarverslag van de gemeente Amersfoort van dat jaar staat vermeld dat de fabriek van aniline-verfstoffen van Pick, Lange & Co wat de gebouwen betreft, bijna met de helft is vergroot, “wat noodzakelijk was geworden door uitbreiding van het debiet”. In het archief bevindt zich nog een kopie van de gerechtelijke uitspraak waarin de drie partijen zowel Pick Lange & Co als nog twee andere bedrijven die bij de bouw van de muur betrokkenen waren ieder veroordeeld zijn tot het betalen van een boete van 25 gulden, omdat ze zonder daarvoor een vergunning aan te vragen een muur hebben laten metselen om het fabriekcomplex af te scheiden van de Eem. Als reden wordt aangevoerd dat de muur zonder vergunning is aangelegd op grond van het Jaagpad, of zoals het in de uitspraak staat: “is gebleken, dat de op de plaats waar thans de in deze bedoelde muur staat, voor het bouwen daarvan ene afrastering van palen en ijzerdraad aanwezig was terwijl uit de bezichtiging der kaart den Rechter is gebleken, dat de kortste afstand tusschen den stal en de Eem op de kaart bedraagt ongeveer 6 meter, dat dit echter naar het oordeel van den Rechter geen aanleiding geeft om het bewezen feit niet strafbaar te verklaren”. 3*) Verwezen wordt dan nog naar de strafbaarheid op grond van “art. 7 van het XXVIII van de ordonnantie des eaux et forêts du mois d’ Aout 1669” etc. Het betrof hier een zogenaamde erfdienstbaarheid ten algemenen nutte. 4*).
 
 
Vrome wens contra harde werkelijkheid
Ach, misschien is het alleen maar een vrome wens om te durven hopen dat het in de toekomst toch nog eens mogelijk zal zijn om het historische jaagpad als uniek Amersfoorts erfgoed weer in ere te herstellen. Maar afgezien daarvan is het een interessante vraag of de verplichting tot erfdienstbaarheid op grond van “art. 7 van het XXVIII van de ordonnantie des eaux et forêts du mois d’ Aout 1669” inclusief de eventuele aanpassingen van die wet in de 19de eeuw nog steeds rechtsgeldig is. Daarbij roept ook de huidige kadastrale kaart van het gebied een nieuw vraagteken op. Op de kaart die in 2015 door het kadaster is afgegeven staat namelijk wel de grens van het oorspronkelijke Jaagpad op het huidige Rova-terrein aangegeven, maar niet meer - in aansluiting daarop –de grens op het naastliggende terrein. Zou dat komen omdat de betreffende strook van het Rova-terrein nog wel nadrukkelijk eigendom van de gemeente is, terwijl de gemeente Amersfoort met de verkoop van het naastliggende terrein nu ook haar recht op het Jaagpad heeft verspeeld?
 
BRONNEN
*1) Volgens een oud belastingregister in 1755. *2) De oorspronkelijke tekst is overgenomen uit Poinctboek XXIIII van 1701. Deze tekst is door de auteur van dit artikel bewerkt. *3 Na de uitspraak van de Kantonrechter zijn genoemde partijen nog in hoger beroep gegaan, tot aan de Hoge Raad toe, maar ze werden in het ongelijk gesteld. Uitspraken 10-10-1900, 24-02-1900 en 01-04-1901 *4) https://www.tragewegen.be/e-zines-hidden/item/3133-vraag-van-de-maand-wat-is-een-jaagpadhttps://www.tragewegen.be/e-zines-hidden/item/3133-vraag-van-de-maand-wat-is-een-jaagpad

De onthulling van de plaquette van de Oliemolen de Rijzende Zon.

11 April, 2019

WhatsApp Image 2019 05 05 at 13.03.226

De onthulling is een mooie afronding van de oliemolendroom, voor de Stichting Vrienden van de Eemhaven is het een mijlpaal. Het was een drukbezochte bijeenkomst, waar veel geïnteresseerden, (toekomstige-) omwonenden, vertegenwoordigers van de omliggende bedrijven en de gemeente aanwezig waren. De plaquette van de oliemolen werd, na een toespraak van de voorzitter respectievelijk de secretaris van de SVE, door wethouder voor Economie, Cultuur, Onderwijs en Arbeidsmarkt, Smart City, City Marketing, Fatima Koşer Kaya van de gemeente Amersfoort onthuld.

WhatsApp Image 2019 05 05 at 13.03.20Op donderdag 11 april 2019, heeft de SVE laten zien dat het mogelijk is door samenwerking voor de stad Amersfoort hele mooie dingen te realiseren. De oliemolen verdient een permanente plek in de stad, zij het in iets bescheidenere hoedanigheid. Al is het dan niet gelukt om de molen te herbouwen, de plannen daarvoor zijn niet realiseerbaar gebleke.

Het was 11 april 1940, Het donderde hier die ochtend om 06:40u. Drie jaar na een ingrijpende verbouwing stortte het molengebouw in. 140 Jaar heeft het monumentale gebouw de Eemhaven gedomineerd. De stellingmolen dreef het mechaniek zo’n 70 jaar aan, waarna een stoommachine de arbeid overnam.

Stel u eens voor! Een molen wiens wieken zo hoog reikten als de bouwkraan, die nu op bouwt aan een nieuwe invulling voor deze plek aan de Eem*. Majestueus, een inspiratiebron voor diverse schilders die de haven met centraal de molen hebben verbeelden op het doek.

In 1864 was er een onbekende fotograaf die op en zonnige ochtend de Eemhaven op de gevoelige plaat vastlegde. Op de foto staat centraal de molen, maar ook de Koppelpoort, het middeleeuwse graanpakhuis het Spijkertje en natuurlijk de Onze Lieve Vrouwentoren.

eemhaven1864Deze foto inspireerde velen zodanig dat twee mensen in 2015 het plan opvatten om het molencomplex te herbouwen. Velen wilden hen daarin ondersteunen, omdat ook zij geïnspireerd werden door het idee de Eemhaven haar oude allure terug te geven. Toen bleek dat deze herbouw niet ging lukken en ze het geld toch ter beschikking wilden stellen voor een herinnering aan de molen ontstond het idee van een plaquette.

WhatsApp Image 2019 05 05 at 13.08.403De SVE heeft zich ingespannen om dit te bewerkstelligen. Thijs Trompert, bekend van onder andere de Stier bij de Kamp in Amersfoort, samen met Marisja Smit al zo’n 15 jaar actief in dit gebied, werden bereid gevonden om een prachtig ontwerp te maken voor deze plaquette. Met dit ontwerp werden door de SVE sponsoren geworven. De SVE is blij dat zovelen mee wilde doen om de realisatie va de plaquette mogelijk te maken: Frans Ottink van Studio Zand heeft de plaquette in keramiek gemaakt en Roanne Woldendorp van Ontwerpgroep Lale heeft het informatiebord ontworpen.

 

WhatsApp Image 2019 05 05 at 13.08.441

De plaquette wacht nu tot zij haar definitieve plek mag innemen in het toekomstige plantsoen op het Eemplein, hoek Eemplaan – Kleine Koppel. Tot die tijd staat zij nu in het KAdECafe op het Eemplein.

WhatsApp Image 2019 05 05 at 13.03.21WhatsApp Image 2019 05 05 at 13.03.223

WhatsApp Image 2019 05 05 at 13.08.451

 

 

 

 

 

 

 

 

De SVE heeft speciaal voor deze gelegenheid en ter herinnering aan de oliemolen, een kaart laten ontwerpen door Tiny Risselade van Letterpers. Deze kaart is te koop via het secretariaat van de SVE. Ook zal Studio Zand een miniatuur molen gaat maken in porselein. Deze past in de reeks van miniaturen van Amersfoortse monumentale gebouwen van Studio Zand. Ook deze miniatuur zal in de loop van de tijd via het secretariaat van de SVE aangeschaft kunnen worden.

  • Naar het ontwerp van Jan Poolen en door het Amersfoortse bouwbedrijf Heilijgers wordt nu het appartementencomplex Eemerald gebouwd.

 

WhatsApp Image 2019 05 05 at 13.09.31

Het bestuur van de SVE zoekt versterking.

Wij zoeken een enthousiaste Amersfoorter die zich graag wil inzetten voor het gebied langs de Eem. Het Eemhavengebied is belangrijk voor Amersfoort. Naast bedreigingen qua hoogbouw zijn er ook heel veel kansen.

Kortom; heb jij ideeën over dit gebied en wil je hier elke maand een aantal uren van je tijd insteken? Meld je dan aan via Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken. 

Plan Oliemolen verijdeld, ofwel hoe een Burgerinitiatief in het water viel

Deel 1. Circa 1 maart 2015 t/m 8 maart 2016

de rijzende zon i

 

2015

In het vroege voorjaar van 2015 luidde Jan van ’t Hof, een inwoner van Amersfoort namens de groep van de Stamtafel van de Anbo  de noodklok. Hij wilde daarmee protesteren tegen de wel zeer dreigende hoogbouw aan het  Eemplein. 

Dit protest tegen  “hoogbouw” speelt zich af tegen de achtergrond van de vernieuwing van het Centraal Stadsgebied van Amersfoort (CSG),  een proces dat zich reeds in eind jaren tachtig van de vorige eeuw heeft ingezet . Het nieuwe Eemkwartier, met als drager een vernieuwde Eemhaven stond anno 2015  in het middelpunt van de stedelijke aandacht. Ruimtelijk gezien was bij het opknappen van het verpauperde gebied aan de zijde van de Kleine Koppel, vanaf de Koppelpoort achtereenvolgens in focus:  (1) een nieuw Eemplein – als uitbreiding van het oude Centrum van Amersfoort met o.a. het Eemhuis voor cultuur ; (2) Het Oliemolenkwartier, dat destijds nog  gezien werd als een tijdelijke plek voor de Creatieve Stad omdat er voor dat gebied nog onvoldoende te realiseren plannen waren en onmiddellijk  aansluitend de Nieuwe Stad, een “microstad” die zich gevestigd had in de voormalige Prodentfabriek, en dan nog iets verder weg aan de horizon:  Kop van Isselt, met (aan de Eemzijde) het complex Warner Jenkinson,  waar plannen voor de toekomst gesmeed werden door de organisatie van “de War”.

Februari 2015

Jan van ’t Hof vroeg met zijn actie tevens aandacht voor een plan tot herbouw van de oliemolen “De Rijzende  Zon”.  Het idee om deze molen uit de achttiende eeuw te herbouwen op de oorspronkelijke nu braakliggende plaats  (zie de afbeelding) - was al veel eerder geopperd door Laurens Olieman, een van de pioniers van de Eemhaven, die met hun varend erfgoed,  de Amersfoortse haven haar historische aanblik hadden teruggegeven. Het reeds ontworpen plan tot herbouw van de oliemolen kreeg bij de actie van Jan van ’t Hof zoveel respons dat het als het ware in een stroomversnelling was terechtgekomen. Van ’t Hof ontving na zijn oproep binnen enkele dagen meer dan 200 enthousiaste mailtjes, en het gevolg daarvan was, dat het idee daarna als burgerinitiatief werd aangemeld bij de gemeenteraad. Nadat het initiatief eerst door de griffie niet ontvankelijk werd verklaard, mocht het uiteindelijk door Van ’t Hof, samen met Olieman en de zijnen alsnog aan de gemeenteraad van Amersfoort worden voorgelegd.  

de rijzende zon v21 april 2015 De ronde van de gemeenteraad

Hoewel de meerderheid van de raad het plan (en de gedachten daarachter)  na de presentatie in vele toonaarden toejuichte werd het feitelijke burgerinitiatief aan het slot van dezelfde raadsbijeenkomst en door diezelfde raadsleden alsnog de pas afgesneden. Men veronderstelde al bij voorbaat dat er wel geen geld voor zou zijn en de euvele moed van de indieners van dit burgerinitiatief om bij deze presentatie nog niet met een tot in de puntjes uitgewerkt businessplan te kunnen komen werd door het raadslid van de PvdA afgestraft met een botte afwijzing. Tijdens de raadsvergadering ontstond daarna ook nog verwarring waarover men nu precies moest stemmen. Het slot van het liedje was, dat het initiatief werd afgewezen en niet voorzien van een opdracht doorverwezen werd naar een volgende ronde of naar het college. Een zowel kansrijk, als goed onderbouwd en positief idee, vanuit de burgerij werd hiermee bot afgewezen en in de kiem gesmoord. De afwijzing van het voorstel en met name de manier waarop die afwijzing tot stand kwam, betekende een grote teleurstelling voor de plannenmakers.  Desondanks was dit incident wel de aanleiding om met spoed de Stichting “Vrienden van de Eemhaven” (SVE) op te richten Nog geen week na de oprichting van de stichting startte men een petitie “tegen hoogbouw aan de Eem”. Binnen korte tijd ontving de kersverse stichting meer dan 1000 steunbetuigingen.

Ondanks de buitengewoon grote bijval vanuit de Amersfoortse samenleving is “de Vrienden van de Eemhaven” er niet in geslaagd om al in 2015 enig gehoor te vinden bij het college en de gemeenteraad. Op grond van wat er zo’n tiental weken na de afwijzing van het burgerinitiatief door het college bekend is gemaakt over “Blok 3”  (Raadsinformatiebrief 2015-072  van 1 juli 2015) ,  bestaat het gerede vermoeden dat dit plan “Blok 3”  en het daartoe in te zetten proces al op het moment dat het burgerinitiatief ingediend werd eigenlijk al bijna helemaal in kannen en kruiken was, maar dat men om diverse redenen nog niet zo ver daarmee was dat men op het stadhuis er toen al publiekelijk over wilde spreken.  Mede omdat de genoemde raadsinformatiebrief  bol staat van allerlei ontsnappingsregels zou je toch haast wel kunnen gaan denken dat die eerdere ronde waarin het burgerinitiatief Oliemolen dan eindelijk toch nog gepresenteerd kon worden feitelijk alleen bedoeld was voor “de Bühne”, een zoethoudertje, omdat het indienen van een burgerinitiatief onder bepaalde condities nu eenmaal een wettelijk recht is.  Opsteller van dit stuk vindt deze gang van zaken op het stadhuis van Amersfoort meer dan beschamend. Wie twijfelt aan de waarheid van deze verdachtmaking kan zelf oordelen, door de geluidsband van deze ronde nog maar eens af te luisteren.

https://amersfoort.notubiz.nl/vergadering/177461/De%20Ronde%2021-04-2015

de rijzende zon iv aHoe dan ook, de stichting Vrienden van de Eemhaven was een feit. Op 8 juni 2015 zijn de statuten door de notaris gepasseerd. De stichting heeft haar doelstelling o.a. als volgt geformuleerd: “Het behouden en versterken van de historische, economische en duurzame waarden van het Eemhavenkwartier waarbij de leefbaarheid en de schaal van de menselijke maat voelbaar is. De stichting beziet daarbij de Eemhaven in haar grotere context, vanaf de Havik tot en met de Kop van de Isselt.”  (de letterlijke tekst luidt: “om de cultuurhistorische, stedenbouwkundige, economische en duurzame waarde van de Eemhaven (welke loopt vanaf de Havik tot en met de Kop van Isselt te Amersfoort) te behouden en/of te versterken, te benutten en/of te ondersteunen”.)

Op 3 december 2015 werd als sluitstuk van dat jaar  door de Stichting in “de Stad van Cahen”, dat door Linda Annink van Urban Solutions ter beschikking was gesteld,  een symposium georganiseerd. Het symposium was mede mogelijk dank zij een financiële bijdrage van de Nederlandse Heidemaatschappij die experimenten op het gebied van co-creatie ten zeerste toejuicht. In de voorbereidingsstukken van het symposium wordt “Blok 3” benoemd als het snijvlak tussen oude en nieuwe democratie.  “Amersfoort is eigenaar van de grond van Blok 3. Ongeveer 5 tot 10 jaar geleden was het besluit tot stand gekomen dat op deze plek luxe appartementen moeten komen. Het totale gebouw zou eerst 20 en later 27 meter hoog mogen worden en moest het gehele perceel beslaan.

Door de crisis is er echter nooit gebouwd. Het braakliggende gat aan de voet van het Eemplein was een doorn in het oog van de Amersfoorters. Nu het Eemplein bijna voltooid was wilde de gemeente kennelijk ineens vaart zetten om ook dit deel te bebouwen. Veel bewoners van Amersfoort, en waaronder ook omwonenden van de Eemhaven realiseerden zich dat een torenhoog appartementengebouw, zo dicht tegen de Eem aan,  niet de beste invulling voor dit gebied kan vormen. Alom was men van mening dat dit niet zou mogen gebeuren. Actie volgde.  En met ontzettend veel respons.

Met dit symposium wilde de SVE bewerkstelligen dat er eerst een discussie gevoerd zou worden in goed overleg met alle betrokken. Uitgangspunt was “dat er geen stellingen zouden worden betrokken en dat men eerst zonder last en ruggenspraak met elkaar zou nadenken over een goede invulling van “Blok 3”. De SVE streeft naar co-creatie. Dat was het doel van dit symposium.

Vragen die toen bij de SVE leefden en tijdens het symposium aan de orde zouden kunnen worden gesteld zijn in onderstaand opzetje van het symposium samengevat:

Het Symposium d.d. 2 december 2015

De laatste jaren wordt binnen gemeenteraden en colleges gesproken over participatie en co-creatie binnen besluitvormingsprocessen. Amersfoort sloot in 2014 een coalitieakkoord “Samen maken we de stad”. In de zaal zit de wethouder R.O. en bijna alle vertegenwoordigers van de raadsfracties. De winst van de avond is als de wethouder, de gemeenteraad en aanwezige gemeentelijke ambtenaren goed geïnformeerd worden en tot vernieuwende inzichten komen.

Panel o.l.v. Dorien de Wit

Panelleden:

  • Riek Bakker, stedenbouwkundige (Rotterdam)
  • Ruud Luchtenveld, voorzitter SVE, Oud wethouder RO.
  • Jeroen Ruitenbeek van  PALMBOUT, stedenbouwkundige
  • Elma van Beek , stedenbouwkundige, bureau ELMA, specialist in duurzame stedenbouw
  • Bert Poortman, ontwerper, specialist erfgoed, Utrechtse Stichting voor Industrieel Erfgoed (USINE)

 Drie onderdelen

  1. ‘Samen maken we de stad’

Ronde ter introductie: ieder panellid geeft een voorbeeld van ervaring met co-creatie/participatie. Aandachtspunten:

  • De nieuwe verhouding tussen burgers en hun vertegenwoordigers in de gemeente is interessant en niet meer te ontkennen. Wat betekent co-creatie in de praktijk? Welke rollen voor gemeente, inwoners, ontwikkelaars? Wat is de plaats van burgerinitiatieven? Welke samenwerking tussen projectontwikkelaars en andere initiatieven?
  • Goede ervaringen met co-creatie en participatie? (inhoudelijk, proces? ) en slechte (ook: inhoudelijk, proces)
  1. Casus Blok 3

Het schetsontwerp is besproken en het ontwerp van de Amersfoortse  Combinatie wordt 7 december 2015 gepresenteerd. Zonder dat de raad of omwonenden nog worden geconsulteerd. Tussen het vaststellen van het bestemmingsplan en de financiële een kwalitatieve kaders  is van alles gebeurd waaruit blijkt dat men niet erg blij is met hoogbouw op die plek, en er ook andere ideeën over heeft. Toch lijkt daar nu helemaal geen plaats voor te zijn. En lijkt het college zelfs het gesprek erover niet aan te willen gaan.

Wat leren we hiervan?

  • Wat betekenen bezwaren van bewoners? (zie petitie tegen hoogbouw die door veel inwoners werd ondertekend)
  • Kaders die lang geleden (8 jaar) zijn vastgelegd, zijn die altijd geldig? Indertijd is weinig informatie verschaft vanuit de overheid .  Er waren nog geen omwonenden,  zeker niet georganiseerd, er was een kale vlakte. Nu is er een andere community en veel info gedeeld.  Nu wel, voorheen niet, een ‘Eemplein gevoel’.
  • Tellen nieuwe inzichten mee of zijn besluiten van jaren geleden onomkeerbaar? Rijdt de trein altijd door binnen kaders van toen?
  1. Ambitiedocument De Nieuwe Stad

In april van dit jaar (2015) is na vele bijeenkomsten met bewoners en ondernemers door gemeente in samenwerking met bureau  ZUS  het Ambitiedocument De Nieuwe Stad gepresenteerd aan de Raad. De Raad is hiermee akkoord gegaan maar wel met een stapel amendementen en moties.  Pizzabijeenkomsten. Veel input en animo. Geen  voedingsbodem voor alle goede ideeën want ze (gemeente)  willen regie niet loslaten. ZUS ontwerpt en tekent. Had het stedenbouwkundige plan openbaar en in overleg met de stad vorm moeten krijgen?

De inmiddels opgerichte Stichting Vrienden van de Eemhaven (SVE) wil bewerkstelligen dat plannen die gesmeed worden voor het Eemhavenkwartier in de toekomst samen met de stad vorm krijgen.

De Stichting wil haar doelstellingen bereiken in co-creatie met de stad zodat het een collectief gedragen stadsontwikkeling wordt. Het gaat de stichting er vooral om een gezamenlijk gesprek van alle betrokkenen op gang te brengen.

  • Hoe krijgen we dat voor elkaar? Laten we zoeken naar mogelijkheden voor een nieuwe start. Hier ligt voor Amersfoort een kans om landelijk voorop te lopen in dit bijzondere democratiseringsproces.

Van dit symposium is helaas geen schriftelijk verslag gemaakt, zo dat er niet zo heel gemakkelijk conclusies uit te trekken zijn. Er is in ieder geval wel bereikt dat Amersfoort, en zeker de gemeenteraad  kennis heeft kunnen nemen van de probleemstelling die de SVE aan de stad heeft willen voorleggen.

Naschrift
Het symposium had tot gevolg dat de periode om te reageren op het plan met een maand werd verlengd. Amper een week later, namelijk op 7 december 2015 presenteerde architect Jan Poolen zijn plan voor Blok 3. Het werd door sommigen met gejuich ontvangen…

plan eemhavenTijdens het symposium was er ook een discussie over professionaliteit. Johanna van der Werff, directeur van architectuurcentrum FASadE gooide een paar dagen later met  haar blog “ Top down of bottum up?”  daar nog een schepje boven op. Deze blog is  op 9 december 2015 gepubliceerd op de website van Zij promoot en verdedigt daarin het plan dat door Jan Poolen was gepresenteerd.

Als volgt:

Bottom up of topdown… wat is het beste voor de Stad

Column door Johanna van der Werff.

Ons land is in de ban van burgerparticipatie, een traject waarbij ontwikkelingen niet meer van bovenaf gestuurd worden, maar tot stand komen dankzij of door het inspelen op ideeën en denkkracht van inwoners. Een interessante ontwikkeling. Burgers geven input, nemen initiatieven en verbreden het draagvlak van ontwikkelingen. De gemeente treedt in deze gevallen vooral faciliterend op en toetst ‘door de oogharen’.

Talloze interessante en meer of minder tijdelijke projecten komen op deze manier tot stand. Toch doen we de topdown-methode tekort als we die afserveren als een ondemocratische wijze van stadsontwikkeling. Staat burgerparticipatie echt gelijk aan de ultieme vorm van democratie, en recht tegenover het hiërarchische en ondemocratische top-down? Geenszins. Het ligt aanzienlijk genuanceerder. En juist die nuances zijn vaak zo wezenlijk.

Zo lijken we soms vergeten dat de overheid zelf een direct voortvloeisel is van onze democratie. Overheidsbeslissingen zijn omgeven door inspraak en kennen ook diverse vormen van participatie. Tegelijkertijd valt op het democratisch gehalte van burgerparticipatie ook heel wat af te dingen, al weet ik dat het gevoelig ligt om dit soort uitspraken te doen.

Er zijn inmiddels heel wat praktijkvoorbeelden van de participatiedemocratie en ook de nadelen komen langzaamaan aan de oppervlakte. Want nadelen zijn er wel degelijk. We mopperen vaak over het gebrek aan snelheid van stedelijke processen door de overheid. Wat blijkt? Ook burgerparticipatietrajecten kenmerken zich vaak door een gebrek aan beslissingskracht en – snelheid.

Burgers beschikken niet altijd over voldoende kennis om stedelijke processen afgewogen richting te geven of om tot een weloverwogen oordeel te komen. Sterker nog: men is hiertoe vaak niet bereid. Er is een mooie term voor, ‘rationele onwetendheid’  https://nl.wikipedia.org/wiki/Rationele_onwetendheid : wat niet in je straatje past of wat te ingewikkeld is, laten we liever niet in beeld komen. Een menselijk trekje, dat we overigens ook uit de wetenschap kennen.

Een fundamenteler nadeel is dat er  bij burgerparticipatie vaak alleen die burgers participeren die er zelf baat bij (denken te) hebben. Het over de hoofden regeren, dat de overheid vaak wordt verweten als het gaat om beslissingen, gebeurt hier evenzeer, met alle afbreuk aan het democratische gehalte van dien.

Een nadeel in een abstractere zin is het vaak tijdgebonden karakter van burgerparticipatie, dat altijd gekoppeld is aan een bepaald moment. Nogal wat burgerparticipatietrajecten lijden aan de ‘waan van de dag’ en hebben een ‘not in my backyard’-mechanisme als drijfveer. De mens heeft nu altijd moeite met veranderingen en hecht sterk aan het stadsbeeld waar hij of zij mee opgroeide.

Beslissingen die de ontwikkeling van de stad in meer abstracte zin aangaan zouden in mijn optiek dan toch echt op een ander level plaats moeten vinden, uiteraard met inspraak omgeven en een uiteindelijke professionele afweging van belangen. En dat is in Nederland helemaal niet zo slecht georganiseerd. Het systeem van bestemmingsplannen werkt niet altijd vlot, maar is wel helder, op een democratische manier tot stand gekomen, staat los van individuele belangen en is in alle gevallen gebaseerd op een visie over de ontwikkeling van (een deel van) de stad.

Graag beschouw ik in dit licht de discussie rond ‘Blok III’, ook wel ‘de Grindbak’ genoemd, gelegen aan het Eemplein dat in de jaren 2013 en 2014 werd aangelegd. [NB: *1 ] De aanleg van het Eemplein was een typische top-downontwikkeling, die noodzakelijk werd geacht, gezien de groei van het aantal inwoners van Amersfoort. Veel voorafgaand commentaar ten spijt werd het plein in grote lijnen uiteindelijk goed ontvangen, enige teleurstelling over de tot nog toe weinig verrassende invulling van de plinten daargelaten. Blok III bleef nog braak liggen, passend bij de tijd, in afwachting van betere tijden.

Het Eemplein, bijna on-Amersfoorts en grootstedelijk, is vooral een cultureel plein voor alle Amersfoorters en ziet er inmiddels uit alsof het er altijd al geweest is. Het leven heeft er zijn loop genomen. Ondanks alle aanvankelijke twijfels hierover wordt het plein goed gebruikt. Evenementen, markten, de ijsbaan en de kermis hebben er hun plek gevonden en allerhande soorten horeca, de bioscoop en de instellingen Kunsthal KAdE, Bibliotheek Eemland, Scholen in de Kunst en Archief Eemland in het Eemhuis vormen een kloppend cultureel hart van Amersfoort.

Het braakliggende Blok III werd ondertussen inzet van een intens verschil van inzicht. 

De Stichting Vrienden van de Eemhaven – tot behoud en ter versterking van de historische, economische en duurzame waarden van het Eemhavenkwartier  – kwam in actie onder het mom ‘Red de Eemhaven’. Initieel wilde men een Oliemolen op deze plek. Om dit voor elkaar te krijgen is stevig campagne gevoerd en zijn handtekeningen verzameld. Als schrikwekkende tegenhanger werd een hoogbouw-appartementengebouw getoond, iets wat niemand wil, maar wat er ook zeker niet zou komen, maar dat liet men graag buiten beschouwing. Het bracht de gemoederen zeer op stoom. Nadat zowel de gemeente als de Rijksdienst Cultureel Erfgoed en andere groeperingen in de stad zich negatief uitlieten over de Oliemolen, werd deze geskipt en werd de kwestie Blok III breder ingezet als voorbeeldplek waar burgers samen de stad zouden moeten maken.

Op maandag 7 december jl., werd het  door Jan Poolen van ZEEP Architects and Urban Designers gepresenteerd. Een on-Amersfoorts ontwerp, voor velen in de zaal een positieve verrassing. Hoewel het welbeschouwd ‘gewoon’  een woningbouwproject  met appartementen in de hogere prijsklasse en functies in de plint betreft, is de architectuur van het gebouw op deze plek zeer bepalend. En daarin toont dit plan zich zeer onderscheidend. Hoe zorg je voor een goede overgang tussen oude en nieuwe stad, op zo’n cruciale plek? Hoe voorkom je dat het een hoog blok een blokkade met ongewenste schaduwwerking?

In het plan wordt dit opgelost door een dynamische, bloksgewijze opbouw van het appartementengebouw, waar de zon daadwerkelijk doorheen kan schijnen, daarbij ook refererend aan de dynamiek van de voormalige, helaas gesloopte, industriële hoogbouw langs de Eem, toen daar de industrie nog hoogtij vierde. Cruciaal voor het contact met de Eem, het Eemplein en de Nieuwe Stad zijn de omringende plinten van glas in het plan, in combinatie met acht meter hoge overstekken op pilaren, waarmee het contact naar de omgeving en zicht op de Eem gegarandeerd is.

Nee, geen burgerinitiatief, maar ruimte voor participatie was er wel: in de voorbereiding werden breed gesprekken gevoerd met ‘stakeholders’, met omwonenden en gebruikers en met toekomstige bewoners. Het plan toont, met het oog op wensen vanuit de omgeving, ook een ‘Stadsruimte’ waarvan de huur laag (niet-commercieel) is gehouden om laagdrempelige initiatieven te faciliteren. De initiatiefnemers nodigden tijdens de avond geïnteresseerden uit om deze ruimte invulling te geven, wat meteen ook creatieve ideeën opleverde vanuit de zaal. Met het zien van het plan leek de angel wat uit de discussie te zijn. Was het dan toch angst voor het onbekende geweest?

Hoe democratisch moet je zijn en wat is democratie nou eigenlijk? Het plan voor het Eemplein, inclusief Blok III passen binnen het vastgestelde bestemmingsplan, dat gepaard is gegaan met bezwaarschriftenprocedures en waarbij ook de provincie mee heeft gekeken. Dit tracé is doorlopen en biedt rechtszekerheid aan ons allen. We weten wat er kan en mag en ook welke afwijkingen er eventueel mogelijk zijn. En regelmatig mogen we maar wat blij zijn dat ons die zekerheid geboden wordt. Vaak leren we met de tijd dat een ontwikkeling goed was voor de stad, iets wat op het moment van de beslissing moeilijk was om te voorzien, omdat het nu eenmaal veel van ons vergt om je van het hier en nu los te maken en als het ware met een blik vanuit de toekomst naar een ontwikkeling in het nu te kijken.

Top down of bottom up? Beiden moeten en mogen er zijn: Het ene is soms democratischer dan het ander, en een waakzaam oog en visionaire blik vanuit de overheid is toch niet zo verkeerd. Zou dat de reële slotsom kunnen zijn?

Op 16 maart 2016 organiseert FASadE het Architectuurcafé ‘De contramal van Burgerparticipatie’ met diverse sprekers. Zie tzt www.fasade.nl en de aankondigingen via de nieuwsbrief van FASadE.

Johanna van der Werff, 8 – 12 – 2015

3042709

 

Naschrift SVE

Mevrouw van der Werff wekt in dit stuk de suggestie dat de SVE op een ondemocratische manier actie heeft gevoerd.  Dat kan niet de bedoeling zijn. De SVA heeft inderdaad  – nadat een burgerinitiatief voor het bouwen van Oliemolen,  eerder dat jaar,  in de kiem was gesmoord -  binnen de gegeven mogelijkheden wel  bezwaar gemaakt. Door het begrip “burgerinitiatief” te verwarren met het democratisch recht tot inspraak haalt Van der Werff de boel een beetje door elkaar.  Het eerder genoemde burgerinitiatief was gewoon een democratisch recht “tot”, en geen actiemiddel “tegen” zoals onterecht beweerd wordt, simpelweg omdat op het moment van indienen van het initiatiefvoorstel  er nog geen ander plan, of een besluit tot een plan,  was gepubliceerd en dus ook niet bekend was. Discussies over de wenselijkheid van top down of bottom-up zijn eigenlijk  – anno 2018 – allang weer uit de mode. Het gaat nu meer om begrippen als “right of challence”, “burgerparticipatie” en “overheidsparticipatie”.  Zulke begrippen zullen zeker met het oog op de nieuwe Omgevingswet (verwacht in 2021) aan de orde worden gesteld tijdens het komende debat met de lijsttrekkers op 9 februari a.s.

 [ * 1] Het Eemplein werd 31-10-2012 geopend zie de – in dit verband – de interessante reportage

{youtube}NWH1uQ-lGtE{/youtube}

 2016

In een Raadsinformatiebrief van 19 januari 2016 werd aan de gemeenteraad van Amersfoort meegedeeld dat bij het opstellen van de kaders voor de invulling van Blok 3, het bestemmingsplan dat in 2010 is vastgesteld,  bewoners en belanghebbenden betrokken zijn via participatie en inspraak. Dat de Verkenning die is gemaakt voor de specifieke invulling van Blok 3 tot stand is gekomen in nauw overleg met onder andere de urbaan curator van De Nieuwe Stad en de Stadsbouwmeester. Dat “De Amersfoortse Combinatie”  in de aanloop naar het ontwerp vele gesprekken[heeft] gevoerd in de omgeving over de plek en wat daar passend is. Dat binnen de kaders van het bestemmingsplan het college een besluit kan nemen over het ontwerp en de verkoop van de grond. En dat -  om er zeker van te zijn daarbij geen belangrijke zaken over het hoofd te zien - college en DAC belanghebbenden hebben uitgenodigd een reactie op het plan te geven. Dat begin februari het Schetsontwerp door het DAC  aan de Raad zal worden gepresenteerd en dat het college vervolgens op basis van de gestelde kaders en met kennisneming van de reacties op het schetsontwerp een besluit over het ontwerp en de verkoop van de grond zal nemen.

Aangezien deze presentatie aan de raad geen gelegenheid bood aan burgers om zelf nog in een ronde op het plan te kunnen reageren gaf de SVE onder de titel: “Monddood gemaakte Stichting Vrienden van de Eemhaven (SVE) vraagt gemeenteraad om geen applausmachine te zijn maar visionair richting te geven” een persverklaring uit.  De Stichting riep de gemeenteraad daarin op al eerder op een constructieve behandeling van de reacties mogelijk te maken en daarover nader in gesprek te gaan.

Diverse andere zorg- en knelpunten worden wat de SVE betreft of niet óf onvoldoende behandeld, zoals de roep om meer historische waarden bij de Eemhaven terug te brengen, zeker nu Blok 3 die niet terugbrengt, bijvoorbeeld door herbouw van het Spijkertje  of de oproep om bij nieuwe plannen  meer participatie en co-creatie toe te passen.

  • De kritiek op de hoogte van 27 meter die op sommige punten van Blok 3 wordt bereikt en de zorg over schaduwwerking is geenszins weggenomen.
  • Er is geen adequaat antwoord op de roep om meer openbaar groen bij Eemplein en Eemhaven.
  • Er is volstrekt onvoldoende garantie voor een kwalitatief hoogwaardige invulling van de zgn. plint onder het appartementengebouw. De Stichting herhaalt dat dit de achilleshiel van het ontwerp is en vraagt de gemeenteraad om daarover een standpunt in te nemen.
  • Ook de oproep om een hogere duurzaamheidsambitie bij Blok 3 te gaan hanteren biedt daarover geen zekerheid.

Kortom,  aldus de SVE,  er is geen aanleiding voor een oorverdovend applaus vanuit de gemeenteraad, maar behoefte aan een dialoog  gevolgd door visionair richtinggevende uitspraken!

Ook de Samenwerkende Groepering Leefbaar Amersfoort (SGLA)(samenwerking van diverse groepen burgers sloot zich bij deze oproep aan.

Het protest leidde er toe dat er in maart 2016 op verzoek van de SP in de gemeenteraad toch nog een ronde werd gehouden.

Ondertussen was de SVE in gesprek gegaan met Tom de Wit stedenbouwkundige (oud voorzitter welstandcommissie) , die het proces dat geleid heeft tot het plan van Jan Poolen nauwkeurig onder de loep genomen heeft en wist vast te stellen dat het proces dat tot het genoemd resultaat heeft geleid niet onberispelijk is verlopen.

Gekeken is daarbij naar het bestemmingsplan CSG Noord 2000, naar het programma van Eisen en het Masterplan uit 2004, het Beeld Kwaliteit Plan van 28 juni 2005. De Vrijstelling ex artikel 19 WRO op 4 april 2006 , het raadsbesluit wijziging Programma 6 oktober 2009, waarbij hoogtes van de gebouwen niet zijn veranderd, en het bestemmingsplan Eemplein 2010.

In dit bestemmingsplan Eemplein van mei 2010 is de bouwhoogte voor Blok 3 plotseling 27 m geworden. In de toelichting van het bestemmingsplan wordt met geen woord gesproken over de verandering van de bouwhoogte voor Blok 3. Alleen uit de Kaart bij het plan bleek dat de hoogte van Blok 3 is gewijzigd van 20 m naar 27 m. De reden daarvan wordt niet gegeven. Ook is er geen inspraak geweest voor dit bestemmingsplan. Wel staat in de inleiding van het bestemmingsplan dat de “procedure voor vaststelling van een bestemmingsplan is door de wetgever geregeld. Aangegeven is dat tussen gemeente en verschillende instanties waar nodig overleg over het plan moet worden gevoerd alvorens een ontwerpplan ter visie gelegd kan worden. Bovendien is het noodzakelijk dat belanghebbenden de gelegenheid hebben om hun visie omtrent het plan te kunnen geven. Pas daarna kan de wettelijke procedure met betrekking tot de vaststelling van het bestemmingsplan van start gaan.”

NB

Wat inspraak in het algemeen betreft merkte Tom de Wit nog het volgende op:

De Wet ruimtelijke ordening zelf bevat geen bepalingen omtrent inspraak. Dat neemt niet weg dat het de gemeente vrij staat toch inspraak te verlenen bijvoorbeeld op grond van de gemeentelijke inspraakverordening. In de gemeente Amersfoort is de inspraak over bestemmingsplannen vastgelegd:

In de notitie “Rol van de Raad in RO-procedures” wordt een driedeling gemaakt in soorten bestemmingsplannen; model 1, 2 en 3 plannen. Model 1 volgt in feite de wettelijk voorgeschreven behandeling met een zo kort mogelijke procedure, model 2 voegt hieraan een extra moment van kaderstelling door de raad toe en model 3 voorziet in de meest uitgebreide behandeling.

Het voorliggende bestemmingsplan voldoet aan de voorwaarden van een model 1 plan omdat het gaat om een ontwikkeling met een beperkt karakter ten opzichte van de reeds eerder genomen besluiten zoals het bestemmingsplan ‘Centraal Stadsgebied Noord’ en de vrijstelling ex artikel 19, lid 1 van de Wet op de Ruimtelijke Ordening (zie paragraaf 4.1 van deze toelichting). Een model 1 plan wordt direct in ontwerp ter inzage gelegd. Er wordt dus geen inspraak gehouden.

Het ontwerp-bestemmingsplan is dus in 2010 zonder inspraak direct ter inzage gelegd, waarbij met geen woord is gesproken over de grotere bouwhoogte van 27 m. Terwijl juist over de eerder besloten 20 meter al discussie was omdat er hierover bezwaren zijn ingediend.

Voor een raadslid is de informatie over de bouwhoogte amper te vinden, laat staan voor een leek. Als daarover in de toelichting niets is vermeld, blijft de verandering vrijwel geheel onopgemerkt.

De hoogte van 27 meter is in strijd met het stedenbouwkundig concept zoals verwoord in het Masterplan, het Beeldkwaliteitsplan en andere documenten. Die hoogte vindt geen aansluiting bij de bebouwing langs de haven. De hoogte benadert nu de hoogte van het torentje dat juist als hoogteaccent was bedoeld in het Masterplan. 

De ronde van 8 maart 2016

Als Rede van deze ronde werd genoemd: “Op 16 februari heeft de wethouder het  bouwplan laten zien voor Blok 3. De Stichting Vrienden van de Eem, de Samenwerkende Groeperingen Leefbaar Amersfoort en mogelijk andere partijen willen graag met de raad hierover van gedachte wisselen.”

Inhoud: “Voor Blok 3, de 'grindbak' naast het Eemplein, grenzend aan de Eem, heeft een architect een gebouw ontworpen. Het college is voornemens dit plan vanaf 15 maart te gaan uitvoeren. Een aantal partijen hebben tot nu toe via meerdere wegen geprobeerd hun invulling voor dit bouwblok en visie op de gehele Eemhaven te geven. Deze partijen zullen vanavond hun visie met de raadsleden delen over het ontwerp dat het college voornemens is uit te voeren en daarnaast in gesprek te gaan over de Eemhaven als geheel.”

Van de raadsleden wordt gevraagd ”Deel te nemen aan het gesprek en antwoord te geven op de volgende peilpunten:

  1. Blok 3 moet worden ontwikkeld vanuit een totaalvisie op de Eemhaven
  2. Het ontwerp dat door het college wordt voorgesteld is niet ontwikkeld vanuit een visie op het hele gebied Eemhaven.
  3. Dit ontwerp voldoet aan de eis om te komen tot woningbouw voor iedereen.

Samenvatting en afspraken ronde 8 maart 2016

“De insprekers hebben het woord gevoerd. T. de Wit is negatief over de hoogte en vormgeving en stelt voor Peter Wilson (Masterplan Eemplein) opnieuw in te schakelen. G. van Valkenhoef pleit voor groene zone van de Eem tot aan Wagenwerkplaats en voor duurzaamheid van het gebouw. W. van Gaal[en] pleit voor een hotel. A. van Gelderen vindt het een mooi plan. Stelt tevens voor om de Oliemolenhof in De Nieuwe Stad te bebouwen (in plaats van er een bruisend plein van te maken) en de waterkant zoveel mogelijk open te laten. R. Luchtenveld: Stelt voor dat als er wordt gekozen voor hoogbouw op Blok 3 omdat dan niet ook op de hoek bij Zandfoort aan de Eem te doen. Pleit voor aanbrengen van historische elementen op andere plekken aan de Eem. Pleit voor goed gebruik van de voorgestelde plint in Blok 3. L. Olieman pleit voor het in samenhang zien van Blok 3 met De Nieuwe Stad. Pleit voor bruisende plek en niet volgebouwd. B. van den Heuvel vind het een mooi plan. Wethouder Kemmerling geeft aan dat Peter Wilson het in 2009 eens was met de voorgestelde 27 meter voor Blok 3. De maximale hoogte van 27 meter is in 2010 bij het bestemmingsplan Eemplein door de raad vastgesteld. Voor De Nieuwe Stad is in het bestemmingsplan een maximale hoogte van 15 meter opgenomen met in uitzonderlijke gevallen 30 m. Wat is de mening van Jan Poolen op de aansluiting met DNS? Pand in DNS zou niet dezelfde hoogte moeten hebben. T. de Wit: bij de behandeling van het Eemplein in de Welstandscommissie in 2010 is Blok 3 volgens hem niet aan de orde geweest. Eerder, in april 2009, heeft Wilson in zijn advies voorwaarden verbonden aan een grotere hoogte voor Blok 3. De woordvoerders hebben in 1 minuut hun reactie gegeven en hun mening over de peilpunten:

Actief: oneens met peilpunten, is blij met schetsontwerp, eens met opmerkingen van insprekers over de hoogte van andere gebouwen langs de Eem. Betreurt het dat er geen sociale huurwoningen gerealiseerd kunnen worden.

Amersfoort2014: vindt het participatietraject niet goed gelopen. Wil toezegging van de wethouder dat voor nieuwbouw in De Nieuwe Stad een maximale hoogte van 15 m geldt en dat uitzonderingen langs de raad gaan. Doet geen uitspraak over peilpunten.

ChristenUnie: oneens met peilpunten want dat vraagt om nieuw bestemmingsplan.

GroenLinks: college had kaders opnieuw moeten checken, hoogte is stilzwijgend verhoogd. Stemt niet in met peilpunten, want die gaan uit van Masterplan. College had uit moeten gaan van wat plein nodig heeft.

PvdA: oneens met peilpunten. Dit is een kans op aansprekend gebouw. Betreurt het dat er geen sociale huurwoningen gerealiseerd kunnen worden, maar dat is /komt in de omgeving voorhanden. Pleit voor duurzaamheid van het gebouw.

CDA: positief over ontwerp. Maakt zich zorgen over de invulling van de plint en de daarmee samenhangende risico’s voor de gemeente.

VVD: oneens met peilpunten.

BPA: oneens met peilpunten.

D66: oneens met peilpunten: blij met schetsontwerp.

Wethouder Kemmerling geeft aan de gemeente niet verantwoordelijk is voor financiële gevolgen van invulling van de plint. De nadere invulling van de Nieuwe Stad is apart traject en de raad wordt daar op de gebruikelijke manier bij betrokken. Het Beeldkwaliteitsplan is in 2015 herijkt, het schetsontwerp voldoet aan de kaders die daar gesteld zijn. Er worden 6 middel dure woningen aangeboden. Met de overige 36 dure woningen worden de stadsruimte en de verdiepte parkeergarage mogelijk gemaakt.

Wethouder Kemmerling zegt toe de raad te informeren over de financiële consequenties als er een andere invulling komt dan de voorgestelde luxe appartementen. Advies aan het presidium Voldoende besproken Vervolgstap college: besluit in maart 2016 over het ontwerp binnen de door de raad gestelde kaders.”                                                                                                                         

Epiloog

In de Stadsberichten van 3 januari 2018 is gepubliceerd dat er een aanvrage is ingediend in het kader van de Omgevingsvergunning voor het Eemplein blok 3:  het bouwen van appartementen, commerciële ruimten, stallingsgarage en bergingscluster.

Pagina 1 van 2

© 2015-2020 Stichting Vrienden van de Eem | Alle Rechten Voorbehouden